گشت و‌گذاری در خاطرات خیابان سالخورده

بهشت بیخ گوش سنگلج است

 بهشت بیخ گوش  سنگلج است

مرضیه موسوی- «بهشت» نام آشنای خیابانی است در ضلع جنوبی پارک‌شهر که طی سال‌های گذشته نامش به واسطه حضور ساختمان شهرداری تهران و شورای اسلامی شهر بیشتر به گوش خورده است. خیابانی که در دهه‌های گذشته بهانه‌های دیگری برای یادآوری اسمش وجود داشت. بدرقه شهدای جنگ تحمیلی از این خیابان و وداع با آنها بزرگ‌ترین دلیل یادآوری نام این خیابان در دهه ۶۰ بود. خیابانی شلوغ و پررفت و آمد که سال‌های زیادی از سکونت شهروندان تهرانی در آن می‌گذرد. هفته دفاع‌مقدس که در راه است بهانه خوبی برای سر زدن به این خیابان و پیدا کردن قدیمی‌های این محله دست و پا می‌شود.

ساختمان‌های مشهور
«بهشت» همین نزدیکی است؛ خیابانی که یک سمتش به خیابان وحدت اسلامی می‌رسد و از سوی دیگر سر از خیابان خیام درمی‌آورد و ضلع جنوبی پارک‌شهر را خط می‌کشد. خیابان قدیمی که سال‌هاست از سکونت آخرین خانواده‌های تهرانی در آن می‌گذرد و در عوض ساختمان‌های چهارشانه و خوش قد و بالایی در آن ساخته شده‌اند. از ساختمان شهرداری تهران تا شورای اسلامی شهر تهران و ساختمان‌های قوه قضاییه و پزشکی قانونی و تئاتر سنگلج و چه و چه. اهالی قدیمی تهران خاطره مشترکی از این خیابان دارند. خاطره‌ بدرقه شهدایی که طی سال‌های جنگ تحمیلی از جبهه به تهران می‌رسیدند و قبل از خاکسپاری همه شهر از آنها خداحافظی می‌کردند. خاطرات خیابان بهشت هنوز در ذهن قدیمی‌های این محله مرور می‌شود.

قبرستان قدیمی شهر
خیابان بهشت این روزها هیچ سکنه‌ای ندارد و ساختمان‌های اداری و فرهنگی آن را در اشغال خود دارند. کاسبان و اهالی قدیمی خیابان‌های خیام و وحدت اسلامی هم مدت‌هاست جای خود را به تازه واردها داده‌اند و تک و توک کاسب قدیمی در این محله باقی مانده است. «محمود لطفی» یکی از این قدیمی‌ها و 70 ساله که مغازه تعویض روغنی‌اش فاصله چندانی تا خیابان بهشت ندارد می‌گوید: «قبل از جنگ تحمیلی به این خیابان می‌گفتند سنگلج. جایی که الان پارک‌شهر قرار دارد قبل از دوره پهلوی قبرستان شهر بود. تا قبل از دوره قاجار اینجا بیرون از شهر به حساب می‌آمد و بیابان بود. چون به شهر نزدیک بود مرده‌ها را اینجا به خاک می‌سپردند. بعدها تهران بزرگ‌تر شد و محدوده خیابان وحدت اسلامی هم وارد محدوده شهر شد. قبرستان سنگلج هم داخل محدوده شهر قرار گرفت و به مرور متروکه شد.» تا اینکه نخستین بوستان عمومی تهران در دوره پهلوی اول در محل همین قبرستان ساخته شد و پارک‌شهر جای قبرستان سنگلج را گرفت. لطفی می‌گوید: «شنیده‌ام به خاطر همین قبرستان در دوره قاجار هم به اینجا بهشت می‌گفتند. بعد از متروکه شدن قبرستان اینجا به نام سنگلج تغییر نام داد.»

خیابان وداع با شهدا
«مهم‌ترین اتفاقی که از خیابان بهشت در خاطرم مانده، تشییع شهدا در سال‌های دفاع‌مقدس است.» «محمد جهانی» از کودکی در خیابان وحدت اسلامی کاسبی کرده و همسایه خیابان بهشت بوده. می‌گوید: «چون ساختمان پزشکی قانونی اینجا بود به همین دلیل در دوره جنگ تحمیلی مجموعه معراج شهدا را هم در همین‌جا دایر کردند. در دوره 8ساله دفاع‌مقدس هر روز از صبح تا ظهر این خیابان و خیابان‌های اطراف بسته می‌شد. سیل جمعیت هر روز صبح اینجا حاضر بود و پیکر شهدا روی دست مردم تشییع می‌شد. همه شهدای تهران را از همین خیابان بهشت تشییع کردند. به همین دلیل نام اینجا را بهشت گذاشته‌اند.»
جهانی از مادران چشم‌انتظاری می‌گوید که هر روز حوالی معراج شهدا به چشم می‌خوردند. مادرانی که حتی به پیدا شدن پیکر فرزندانشان هم دلخوش بودند و خانواده‌هایی که برای وداع با مردان سرزمینشان هر روز به سمت معراج شهدا و بهشت می‌آمدند.

شور دفاع از وطن
«حمیدرضا لطفی» در مغازه قدیمی پدرش که از سال 1312 در محله سنگلج دایر شده است ایستاده و از خاطرات 52 ساله‌اش از خیابان بهشت می‌گوید: «روزی نبود که در این خیابان مراسم تشییع برگزار نشود. مردم خود را می‌رساندند. از پشت بلندگوها صدای شعارهای حماسی به گوش می‌رسید و هر روز صبح عده‌ای روی جیپ سوار می‌شدند و در کوچه‌های شهر از برگزاری مراسم وداع با شهدا خبر می‌دادند.» از محله‌ای می‌گوید که در آن بزرگ شده بود و حالا تغییرات زیادی کرده است: «نه تنها در خیابان بهشت بلکه در خیابان‌های اطراف هم دیگر خبری از زندگی و سکونت نیست. قدیم اینجا بازارچه‌ای محلی بود و بقالی و نانوایی و مغازه‌های دیگر داشت. تماشاخانه سنگلج معروف‌ترین ساختمان خیابان بهشت بود و هنرمندان زیادی در آن تئاتر اجرا می‌کردند. البته در دوره جنگ تحمیلی کسی دل و دماغش را نداشت. اهالی محله درخونگاه و سنگلج و گذر دباغخانه از مردم اصیل و اسم و رسم‌دار تهران بودند. نزدیکی با همین خیابان بهشت و معراج شهدا و برگزاری مراسم وداع با شهدا، شور دفاع از وطن را در خیلی از جوان‌های محله زنده می‌کرد و به همین دلیل این محله‌ها شهدای زیادی هم دارند.»

خیابان «باغ سنگلج»
«خیابان بهشت پیش از انقلاب اسلامی به دلیل وجود ساختمان پزشکی قانونی به این نام شناخته شد. بعد از انقلاب اسلامی و با شروع جنگ تحمیلی و شکل‌گیری ستاد معراج شهدا در این خیابان نام «بهشت» روی این خیابان باقی ماند.» «نصرالله حدادی» تهران‌شناس این را می‌گوید و به مبارزات دوره انقلاب اسلامی اشاره می‌کند و شهدای انقلاب را که خانواده‌هایشان سراغشان را از پزشکی قانونی همین خیابان می‌گرفتند. حدادی می‌گوید: «ساختمان شهرداری تهران ابتدا در میدان توپخانه قرار داشت. همان ساختمان معروف بلدیه. بعد از آن به ساختمان کنونی خیابان بهشت منتقل شد. در دهه 60 زمزمه‌های تغییر مکان ساختمان شهرداری به گوش می‌رسید که قرار بود به محل کنونی ساختمان وزارت کشور در خیابان دکتر فاطمی منتقل شود. اما این کار صورت نگرفت و ساختمان شهرداری در این خیابان باقی ماند.» خیابانی که بعدها با شکل‌گیری نهاد شورای اسلامی شهر تهران، این شورا را هم در خود جا داد. حدادی می‌گوید: «پیش از نامگذاری این خیابان به نام بهشت، مردم آن را به اسم باغ سنگلج می‌شناختند. دلیلش هم وجود پارک‌شهر در این خیابان بود که اوایل به آن باغ سنگلج می‌گفتند.»


منبع: همشهری محله

برچسب ها:
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
نظر شما:
لطفا مقدار عبارت
را در باکس روبرو وارد کنید:
کد خبر: 29642
منطقه دوازده
سرویس: محله گردی
زمان مخابره: چهارشنبه ۲۲ شهریور ۱۳۹۶ - ۱۸:۲۵:۲۳
تلگرام
تهران سما
همشهری آنلاین
سامسونگ
راهنما
بانک ملت
جاباما
الو پیک
بچه های آسمان

چند رسانه ای

راهنمای محله