تاریخچه و نحوه شکل‌گیری درکه به روایت اهالی

محله‌ای که ۸۰۰ سال قدمت دارد

محله‌ای که ۸۰۰ سال قدمت دارد

پریا خانی- در شمیران برخی محله‌ها وجود دارند که به‌عنوان محله‌های گردشگری و تفریحی شناخته شده‌اند. یکی از این محله‌ها درکه است. شاید امروز در ذهن اغلب افراد درکه جایی باشد که دارای رستوران‌های متعدد، مسیر کوهنوردی، رودخانه‌ای خروشان و آب و هوای خوش است. ولی تصویری که اغلب افراد در ذهن خود از درکه دارند، کاملاً با تصویری که اهالی قدیمی درباره محله‌شان می‌دانند، متفاوت است. وقتی درباره درکه و هویت آن از اهالی قدیمی می‌پرسیم با شگفتی‌های شیرینی مواجه می‌شویم. برای هرکدام از ما این سؤال پیش آمده که چرا نام این محله را درکه گذاشته‌اند؟ تاریخچه و نحوه شکل‌گیری درکه چگونه بوده است؟ نقاط شاخص و نشانه‌های قدیمی از محل درکه را کجا می‌توان یافت؟ گزارش زیر به این سؤالات پاسخ می‌دهد. در تهیه گزارش حسین محمد حسینی، دبیر شورایاری و از اهالی قدیمی محله همراه و راهنمای ما بود.

کفش برفی

درکه در شمال غربی‌ترین نقطه شمیران قرار گرفته است. این محله از شمال به کوه‌های البرز، جنوب محله باقره قدیم و زندان اوین کنونی، شرق دانشگاه شهید بهشتی و غرب به کوی فراز محله سعادت‌آباد می‌رسد. نزدیکی محله درکه به محله اوین در شمیران آنقدر زیاد است که گاهی از دید اهالی غیر‌بومی، تفاوت و تمایز این 2 محله از یکدیگر غیر‌ممکن به نظر می‌رسد. برای رفتن به محله درکه، ابتدا از سمت شرق بزرگراه مدرس، به بزرگراه شهید چمران و از آنجا به میدان شهریاری (دانشگاه شهید بهشتی) می‌روید. سرراه در خیابان درکه، مسیر باریکی که شما را به سمت درکه می‌برد، تپه تاریخی وجود دارد که به تپه سرباز معروف است. (اکنون هیچ نشانی از تپه وجود ندارد و جای آن را برج‌های بلند فرا گرفته اند) تپه سرباز دلیل به وجود آمدن محله همسایه درکه یعنی محله اوین به شمار می‌رود. راه باریک شما را به میدان درکه یا مرکز محله درکه می‌رساند. اگر بخواهیم درباره دلیل نامگذاری درکه بدانیم باید گفت در بسیاری از نوشته‌ها و اسناد درکه به معنای نوعی کفش بوده که گفته می‌شود اهالی قدیمی درکه زمستان‌ها و بر روی برف به پا می‌کردند. چون در آن زمان درکه به‌عنوان روستا و محله‌ای کوهستانی و پر برف به شمارمی رفته و پوشیدن این نوع کفش یکی از ویژگی‌های اهالی بوده است. برای همین نام محله نیز به همین عنوان شهرت پیدا کرده، ولی اهالی بومی و قدیمی چنین فرضیه‌ای را قبول ندارند. حسین محمد حسینی، در این باره می‌گوید: «درکه ابتدا دره کوچکی بوده که اهالی اولیه در آن سکونت داشتند. برای همین نام آن را دره کوچک می‌خواندند که در گذر زمان به درکه تغییر یافته است.»

باغ‌هایی که از بین رفتند
محله درکه از سال‌های دور دارای باغ‌های فراوانی بوده که امروزه از بین رفته‌اند. اکنون جای باغ‌ها، ساختمان‌سازی‌ها و برج‌ها ی جدید و لوکس قد علم کرده‌اند. همین مسئله از دغدغه‌های اصلی اهالی بومی محله است. هر باغی که تخریب می‌شود و مجوز ساختمان‌سازی می‌گیرد، اهالی گویا داغشان تازه می‌شود. وقتی پای درد دل‌ها آنها می‌نشنید از باغ‌های معروف می‌گویند که اغلب دیگر نشانی از آنها باقی نمانده است. از جمله باغ حاج سید محمود، حاج حسین آقا، حاج سید آقا، باغ عبدالمناف، باغ عبدالوهاب و... هرچند که هنوز هم شاهد برخی باغ‌ها یا کوچه باغ‌ها در محله درکه هستیم که یادگار روزگاران گذشته است.

قدیمی‌ترین قبرستان

شاید از بین گردشگران و افراد غیر‌بومی که به محله درکه می‌آیند، کمتر کسی بداند جایی که امروز به میدان درکه شهرت دارد، در گذشته به نام ایستگاه معروف بوده و در حقیقت قبرستان قدیمی اهالی به شمار می‌رفته است. البته 2 قبرستان محلی دیگردر امامزاده محمد ولی و محله بالا نیز وجود داشته است، ولی قبرستان ایستگاه یا همان میدان اصلی درکه از قدیمی‌ترین قبرستان‌های شمیران به شمار می‌رفته، درست همانجایی که امروز به محل پارک خودروها و رفت‌وآمد گردشگران تبدیل شده است.

تـــــوده یا داخل روستا

در گذشته میان برخی روستاهای شمیران اصطلاحی رایج بوده به نام توده که در درکه نیز این اصطلاح وجود داشته، توده به معنای داخل روستا بوده است. در درکه به خانه‌های اطراف امامزاده و هسته اولیه روستا، توده می‌گفتند و به خارج از خانه‌های اطراف امامزاده مانند محله پایین و میدان اصلی درکه بیرون از ده می‌گفتند. در دوره‌ای که به دهه 30 می‌رسد از این اصطلاح در مباحث سیاسی استفاده می‌کردند. در حالی که معنای محلی آن هیچ ارتباطی به مسائل سیاسی نداشته است.

هزارسنگ

در محله درکه محله‌ای وجود دارد که به آن کوهسار می‌گویند. این محله درست در قسمت غربی درکه واقع شده و در گذشته به هزار سنگ معروف بوده و معادن درکه در این قسمت قرار داشته است. بعد از دهه 60 در این قسمت از درکه ساختمان‌سازی‌های جدید انجام می‌شود و چون میان دامنه کوه قرار داشته به کوهسار شهرت پیدا می‌کند و در حقیقت محله جدیدی است که قدمتی حدود 20 سال دارد.

حمام دوقلو
یکی دیگر از نقاط شاخص محله درکه، حمامی است که در جنوب غربی محله واقع شده و هنوز هم میان ساختمان‌سازی‌های جدید نفس می‌کشد. کوچه‌ای که حمام در آن واقع شده به کوچه حمام شهرت دارد. اهالی می‌گویند حمام حدود 400 سال قدمت دارد. البته ساختمان آن جدید است و در گذشته به‌صورت حمام دو قلو با خزینه بوده که یکی به آقایان و دیگری به خانم‌ها اختصاص داشته است. زمانی در درکه بیماری سالک رایج می‌شود که یکی از دلایل آن وجود خزینه‌ها و آب آلوده بوده، برای همین اهالی خزینه‌ها را تخریب کرده و جای آن دوش می‌گذارند. امروز حمام به شکل جدید و با دوش‌های جدید، محلی برای استحمام کارگران است.

کوچه امامزاده

درباره نحوه شکل‌گیری درکه روایت محلی وجود دارد. می‌گویند حدود 800 سال قبل سیدی به نام آقا سید محمد والی از نسل پنجم و نوادگان امام سجاد(ع) در دوران حکومت مامون عباسی به محله فعلی درکه می‌گریزد و بر دامنه غربی کوه‌های اطراف درکه سکنی می‌گزیند. نسل اصلی اهالی درکه از این فرد و همگی سادات هستند. یکی از دلایلی که آقا سید محمد والی در این محله ساکن می‌شود، وجود رودخانه پر آب درکه بوده که از کوه‌های توچال نشئت می‌گرفته، آن زمان هر جا که آب وجود داشته زندگی نیز جریان داشته است. درست درجایی که محل زندگی او است، هسته اولیه روستای درکه شکل می‌گیرد. بعد از فوت آقا سید محمد والی، در محل زندگیش بقعه‌ای می‌سازند که به امامزاده سید محمد ولی معروف می‌شود. هنوز هم بارگاه امامزاده محمد ولی در همانجای قبلی با حیاط و گنبد وجود دارد و کوچه‌ای که به آن منتهی می‌شود را کوچه امامزاده می‌خوانند. بنای بقعه در سال 1358 بازسازی شده و نمای ساختمان جدید است. اطراف امامزاده بافت سنتی و روستای درکه قرار گرفته که توجه بسیاری از گردشگران را به سمت خود جلب کرده است. بسیاری از گردشگران برای دیدن امامزاده و بافت سنتی محله، مسیر سربالایی را انتخاب می‌کنند. برای رفتن به هسته اولیه درکه باید از کنار رودخانه درکه و مسیر سنگلاخی و شیب‌دار و نسبتاً باریک بگذرید. از طایفه‌های اصلی محله می‌توان به سید محسنی، میرکریمی، سید ابراهیمی، سید مفیدی، محمد حسینی، میرعمادی، میرزمانی، میرغفوری، میرزین‌العابدین، ‌الله‌وردی، طاهر‌پور و شفیع‌زاده اشاره کرد.

محله آسیاب‌های آبی

محله درکه را بسیاری از شمیرانی‌ها به آسیاب‌های آبی‌اش می‌شناختند. شاید بتوان گفت که درکه یکی از محله‌های شمیران است که بیشترین تعداد آسیاب‌های آبی را داشته است. دلیل اصلی آن نیز این بوده که درکه، محله‌ای پر آب و پر از رودخانه و قنات به شمار می‌رفته، رودخانه درکه و انشعاب‌های حاصل از آنکه به نهر بالا و نهر پایین شهرت داشته‌اند، هنوز هم در درکه فعال هستند. همچنین قنات حاج سید ابوطالب در جنوب درکه یکی از قنات‌های پر آب و معروف درکه است که هنوز وجود دارد. امروز وقتی وارد محله درکه می‌شوید از گوشه و کنار آن می‌توانید صدای موسیقی رودخانه و نهرها را بشنوید که باعث تفرج گردشگران به این محله شده است. حدود 50 سال پیش هنوز هم آسیاب‌های آبی در محله درکه وجود داشتند و اهالی شمیران و روستاهای اطراف برای آسیاب گندم‌هایشان به درکه می‌آمدند. از معروف‌ترین آسیب‌های درکه می‌توان به آسیاب کربلایی محمود، آسیاب دو قلو(حسین جعفر و ممد آقا) آسیاب شیروانی، آسیاب حاج سید ابوطالب، آسیاب جعفر آقا، آسیاب سید علی آقا، آسیاب نصرالله، آسیاب سید مصطفی (چپ) اشاره کرد. اکنون تمام آسیاب‌های درکه از بین رفته‌اند. در میدان اصلی جای آسیاب دو قلو رستوران ساخته‌اند. کوچه‌ای نیز به نام آسیاب در محله ثبت شده که نام آن برگرفته از آسیاب‌های محله در زمان‌های دور بوده است.

کارگران معدن

هسته اولیه روستای درکه را حدود 20 خانوار تشکیل می‌دادند. آنها اطراف امامزاده محمد ولی و در خانه‌های خشتی و گلی زندگی می‌کردند. هنوز هم وقتی از کوچه‌پسکوچه‌های اطراف امامزاده عبور می‌کنید با برخی دیوارها یا خانه‌های خشی و گلی روبه‌رو می‌شوید. هرچند هجوم ساختمان‌های جدید بر بربافت اولیه پیشی گرفتند. آن زمان درکه به 3 محله بالا، پایین و ایستگاه تقسیم می‌شد که محله بالا همان اطراف امامزاده، پایین جنوب امامزاده و ایستگاه میدان اصلی درکه بوده است. تعدادی از اهالی درکه مانند سایر محله‌های شمیران دامدار و باغدار بودند، ولی تعداد قابل توجهی از آنها کارگران معدن به شمار می‌رفتند. همین وجه تمایز شغل درکه‌ای‌ها با سایر اهالی شمیران است. چون در کوه‌های اطراف درکه به‌خصوص در بخش شرقی، چند معدن سنگ وجود داشته که از آنها سنگ استخراج می‌کردند. اغلب اهالی درکه در این معدن‌ها به کار مشغول بودند. از معدن‌های مهم و معروف درکه می‌توان به معدن سنگ سبز و معدن سنگ سفید اشاره کرد. صاحبان معدن‌ها کاکول، شبیری، امامی، حسین‌زاده و... نام داشتند. به منطقه‌ای که معدن‌های درکه در آنجا قرار گرفته بودند، منطقه هزار سنگ می‌گفتند که به قول اهالی بیابانی و بدون‌دار و درخت و علف بود. اطرافش نیز باغ‌ها و درختان میوه قرار داشت. تا حدود سال 15پیش معدن سنگ سبز در کوه‌های درکه فعال بوده و از آن سنگ استخراج می‌شده و ولی اکنون این معدن تعطیل شده است. امروز بسیاری از اهالی قدیمی محله از کارگران معدن هستند و خاطرات بی‌شماری از کار کردن در معدن‌ها دارند که بسیار شنیدنی است.

منبع: همشهری محله

برچسب ها:
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
نظر شما:
لطفا مقدار عبارت
را در باکس روبرو وارد کنید:
کد خبر: 29614
منطقه یک
سرویس: محله گردی
زمان مخابره: شنبه ۲۵ شهریور ۱۳۹۶ - ۱۰:۲۹:۰۰
تلگرام
تهران سما
همشهری آنلاین
سامسونگ
راهنما
بانک ملت
جاباما
الو پیک
بچه های آسمان

چند رسانه ای

راهنمای محله