عمرمسجد «توتونچی» به۹۰ سال می‌رسد

گنبد ساقه‌ای، شاهکار اسـتاد لـرزاده

 گنبد ساقه‌ای، شاهکار اسـتاد لـرزاده

فاطمه عسکری نیا- ۹۰ سال از عمرش می‌گذرد. اما هنوز استوار و پابرجاست. مسجد «توتونچی» شاهکار دیگری از معماری اسلامی و هنر استاد «حسن لرزاده» است. مسجدی که با گنبد کوچکش روی پایه‌ای نسبتاً بلند چشم هر...

 90 سال از عمرش می‌گذرد. اما هنوز استوار و پابرجاست. مسجد «توتونچی» شاهکار دیگری از معماری اسلامی و هنر استاد «حسن لرزاده» است. مسجدی که با گنبد کوچکش روی پایه‌ای نسبتاً بلند چشم هر بیننده‌ای را نوازش می‌دهد.‌بانی این مسجد قدیمی حاج «حبیب الله» بود. کسی که از روز نخست، مسجد به نام او مشهور شد. مسجدی که هم در دوره مبارزات انقلابی سنگر مبارزان بود و هم در دوره دفاع‌مقدس محل اعزام رزمندگان به جبهه‌ها و تهیه بسته‌های آذوقه و کالا برای جبهه. قدیمی‌های محله روزگاری را با آن سپری کرده اند و خاطرات زیادی با آن دارند. پای قصه‌های هر کدامشان که می‌نشینیم حکایت از انسشان با مسجد دارد. از شهدایی که قاب عکسشان امروز زینت بخش ورودی مسجد شده تا پیرمردها و پیرزن‌هایی که وقت اذان راهی جز راه این مسجد بلد نیستند. در کنار همه قدیمی‌های محله امروز حضور نوجوانان و جوانان محله هم در مسجد قابل توجه است؛ بچه‌هایی که مسجد را برای خود پاتوق کرده‌اند و میز پینگ‌پنگشان وسط حیاط حکایت از پایبندی آنها در مسجد دارد. سالگرد درگذشت استاد لرزاده بهانه‌ای بود برای سر زدن به این مسجد و نشستن پای قصه‌های اهالی آن. 

کاشیکاری‌ها نیازمند مرمت است

ازدالان باریک و قدیمی مسجد که وارد می‌شویم به هشتی زیبایی می‌رسیم که نمونه‌اش را می‌توان در دیگر آثار استاد لرزاده به وفور دید. هشتی زیبا با سقف ضربدری که دیواره‌های قدیمی‌اش با تصویر بالغ بر 40 تن از شهدای محله زینت یافته است. حیاط بزرگ و زیبای مسجد با کتیبه‌های آبی رنگ زیبایی تزیین شده که حاوی متن وقفنامه و وصیتنامه حاج حبیب‌الله ‌است. مسجد توتونچی که در گذشته به نام مسجد حبیب‌الله ‌هم شهرت داشت به دست مرحوم حاج «حبیب‌الله ‌نیکزاد» ساخته می‌شود. با «نصرالله حدادی» تهران‌شناس که تاریخچه این مسجد را ورق می‌زنیم برای ریشه‌یابی نام این مسجد از هویت فردی حاج حبیب‌الله ‌می‌گوید: «حاج حبیب مرد آذری زبانی بود که پسوند‌چی در ادامه شهرتش حکایت از فعالیت او در حوزه خرید و فروش توتون و تنباکو دارد. نزدیکی این مسجد به کارخانه دخانیات احتمال فعالیت او در این بخش را قوی‌تر می‌کند.» حدادی با اشاره به کوچه‌ای که به نام توتونچی در نزدیکی مسجد واقع است می‌گوید: «در این کوچه قدیمی خانه حاج حبیب بود. گنبد مسجد توتونچی از شاهکارهای معماری ایرانی است که به دست استاد لرزاده ساخته شده است. گنبدی که تنها در 2مسجد می‌توان آنها را دید. یکی در مسجد حاج رجبعلی در دوره فتحعلی شاه و دیگری همین مسجد.»

شرط حاجی برای کلنگ‌زنی مسجد

حاج «اسماعیل بهرامیان» در حالی که در میانه مسجد ایستاده و نگاهی به کتیبه‌های دورتادور مسجد که حاوی وصایا و متن وقفنامه مسجد است می‌گوید: «روزی که حاج حبیب می‌خواست کار ساخت مسجد را شروع کند خطاب به اهالی گفت که هرکسی نماز صبحش قضا نشده نخستین کلنگ را بزند. هیچ‌کس جلو نمی‌آید. بعد می‌گوید: هرکسی 5 بار نماز صبحش قضا نشده جلو بیاید. باز هم کسی پا جلو نمی‌گذارد. بعد از اینکه در شرط 20 بار نماز قضا هم کسی داوطلب نمی‌شود خودش کلنگ را به دست می‌گیرد و به زمین می‌زند.»

حدادی هم خاطره‌ای به نقل از حاج «حسن زعیم» درباره حاج حبیب توتونچی تعریف می‌کند: «حاج حسن می‌گوید: در گذشته مردم خیلی اهل گل و گیاه خریدن نبودند. من هر روز صبح مجبور بودم گل‌هایم را داخل چرخ‌دستی کوچک بگذارم و در گرمای تابستان و سرمای زمستان با خود برای فروش ببرم و در میانه راه همیشه زمزمه‌های گلایه بارم با خدا ادامه داشت. تا اینکه یک روز حاج حبیب محله را که مردی متمول و بی‌نیاز بود کنار آب قنات کارخانه دخانیات مشغول شستن ماشین دیدم. مردی که با آن مکنت و جاه و جلال، خودش ماشینش را می‌شست. دیدن او در این صحنه درس بزرگی به من داد تا هیچ‌وقت از کسی انتظار انجام‌کاری را نداشته باشم.»

به عشق نماز جماعت

«زهرا قریشی» از اهالی قدیمی محله است. کسی که وقتی نگاهی به گذشته مسجد و موقوفاتش می‌اندازد می‌گوید که در گذشته از محل درآمد موقوفات هزینه‌های مسجد تأمین می‌شد. این در حالی است که امروز این‌گونه نیست. او از وضع این روزهای موقوفات تغییر کاربری شده مسجد دل خوشی ندارد و می‌گوید: «اگر موقوفات مسجد به همان شکل و شمایل قبل باقی مانده بود امروز مسجد حال و روز بهتری داشت.» به گفته او اگر این موقوفات که شامل چند دهنه مغازه و گاراژ بود مانند گذشته بود خیلی از مشکلات پیش روی مسجد راحت حل و فصل می‌شد. او می‌گوید که گاهی اگر فرصت کند آبی به گلدان‌های حیاط می‌دهد؛ به یاد روزهایی که مسجد پر می‌شد از نمازگزارانی که خیلی‌هایشان مجبور بودند در حیاط مسجد به صف بایستند. می‌گوید: «تمام صحن مسجد پر بود از مردمی که به عشق شرکت در نمازجماعت به مسجد می‌آمدند. این حضور به حدی بود که مسئولان مسجد مجبور شدند فکر توسعه مسجد باشند.»

سنگری در دوران انقلاب و دفاع مقدس

«سید ابوالفضل سیاه پوش» از قدیمی‌ها و پیرغلامان محله حرف‌های هم‌محله‌ای‌اش را تأیید می‌کند. او که 50 سال از عمرش را در این مسجد گذرانده و خاطرات زیادی از آن دارد از نخستین امام جماعت این مسجد می‌گوید: «نخستین امام جماعت مسجد ما حجت‌الاسلام شهیدی بود و بعد از ایشان حجت‌الاسلام مجد سکان اداره مسجد را به دست گرفت؛ کسی که هم مبارزات انقلابی و راهپیمایی‌های مردمی را سر و سامان می‌داد و هم در دوران دفاع‌مقدس امور اعزام رزمندگان به جبهه را در مسجد پیگیری می‌کرد.» او هم از رزمندگانی است که از این مسجد به جبهه‌ها اعزام شد. فعالیت پررنگ این مسجد در دوره امام جماعتی آقای مجد بود. آن وقت مردم در حیاط و حتی کوچه برای اقامه نماز به صف می‌ایستادند. البته مسجد تنها جایی برای نماز خواندن نبود. اینجا زنان محله دور هم می‌نشستند و با آماده کردن بسته‌های ارزاق برای رزمندگان هفته‌ای یکبار آنها را به جبهه می‌فرستادند.

پاتوق بچه‌های محله

«علی نورمحمدی» که این روزها مسئولیت پایگاه بسیج الهادی(ع) مسجد را عهده‌دار است می‌کوشد با جذب بچه‌های محله به بسیج مسجد هم یاد این شهدا را زنده نگه دارد و هم بچه‌های محله را به الگوگیری از شخصیت این بزرگان تشویق کند. برای تحقق این خواسته‌اش هم کوتاه ننشسته و با همکاری بزرگان مسجد از هیئت امنا تا امام جماعت کوشیده بستر این مهم را فراهم کند. می‌گوید: «بسیج مسجد توتونچی یکی از پایگاه بسیج‌های فعال از گذشته تا امروز بوده و کارنامه درخشان این پایگاه حکایت از این امر دارد. با توجه به این پیشینه سعی کردیم فضای مسجد را طوری برای بچه‌های محله فراهم کنیم که از مسجد به‌عنوان پاتوق فرهنگی، دینی و مذهبی‌شان استفاده کنند. واگذاری بخشی از مسئولیت مسجد به آنها هم در همین زمینه بود. امروز بچه‌های عضو بسیج مسجد هم در مسجد نماز می‌خوانند و هم در اردوهای فرهنگی و مذهبی شرکت می‌کنند و هم ورزش می‌کنند. این شرایط باعث شده است خانواده‌های ساکن در محله شب‌های تابستان به زور بچه‌ها را از مسجد به خانه ببرند.»

مسجد را اندازه خانه دوست دارم

«پرهام شیری» 14 ساله 3 سالی می‌شود به این مسجد رفت‌وآمد دارد. او همراه با دوستانش روی میز پینگ‌پنگ داخل حیاط مسجد مشغول بازی است. پسرک نوجوانی که گاهی در نقش مکبر ظاهر می‌شود. او می‌گوید: «رفتار خوب و صمیمی امام جماعت با بچه‌ها باعث شده هرکدام از ما برای آمدن به مسجد ساعت شماری کند.» او که می‌گوید مسجد را اندازه خانه‌شان دوست دارد معتقد است: «بچه‌ها در فضای مسجد کاملاً آزاد هستند. این آزادی باعث می‌شود طوری رفتار کنیم که در برابر مسئولان مسجد سربلند باشیم.»

فقط فوتبال ممنوع است

«امیر علی شریفی» یکی دیگر ازبچه‌های محله می‌گوید: «در برخی مساجد اعضای هیئت امنا رفتار خوبی با نوجوانان ندارند اما در این مسجد رفتارها خوب است و بچه‌ها می‌توانند بی‌دغدغه در حیاط مسجد بازی کنند.» او می‌افزاید: «همه بازی‌ها به جز فوتبال اینجا آزاد است.» او هم که قریب به 4 سالی می‌شود در این مسجد رفت‌وآمد دارد می‌گوید: «من عضو فعال بسیجم و گاهی با تیم بسیج منطقه به قله‌های کوه صعود می‌کنیم و درمیدان تیر به تمرین می‌پردازیم. برنامه‌های فرهنگی و هنری مسجد خیلی خوب است.»

رسم ما رسم رفاقت است

بخش قابل توجه جذب بچه‌های محله به مسجد نوع رفتاری است که امام جماعت جوان مسجد در پیش گرفته است. صحبت از حجت‌الاسلام «حامد کوثریان» است. روحانی جوانی که عمر حضورش به‌عنوان امام جماعت مسجد به حدود 3 سال می‌رسد. در حالی که با ما مشغول صحبت است نوجوانان محله دور و برش را احاطه کرده‌اند. با نگاهی همراه با لبخند به این بچه‌ها می‌گوید: «رسم ما رسم رفاقت با بچه‌های محله است.» از ویژه‌برنامه‌های مسجد در حوزه جذب بچه‌ها می‌گوید: «با توسل به شیوه‌های تشویقی و توجه به علایق بچه‌ها به تهیه و تدوین برنامه‌های جشن و عزا در مسجد می‌پردازیم. این کار باعث می‌شود که بچه‌ها مسجد را همسو با خواسته‌هایشان ببینند و به آن دلگرم شوند.» او از برگزاری مسابقات قرآن و نماز بین نوجوانان و جوانان می‌گوید: «در طول تابستان برای بچه‌هایی که در نمازجماعت شرکت کردند مهر نماز زدیم. مجموع این مهرها در پایان تابستان موجب تعیین بهترین نمازگزار نوجوان خواهد شد. از سوی دیگر ما می‌کوشیم در مناسبت‌هایی مثل رسیدن به سن تکلیف نوجوانان و نخستین سالگرد ازدواج جوانان محله با اهدای هدایایی در شادی آنها شریک شویم.»

کاش موقوفات مسجد به شکل سابق بودند

امام جماعت مسجد توتونچی که این روزها مسئولیت رفع مشکلات پیش روی آن را نیز عهده‌دار است با انتقاد از تغییر کاربری این موقوفات و واگذاری سرقفلی آنها به افراد ثالث آن هم با اجاره‌بهای پایین ادامه می‌دهد: «اجاره‌بهای دریافتی به حدی پایین است که نمی‌تواند هیچ‌کدام از هزینه‌های مسجد را پوشش دهد. به اعتقاد او اگر موقوفات مسجد به همان شکل سابق حفظ می‌شدند امروز مسجد نه برای تعمیرات و نه هزینه‌های جاری معطل نمی‌ماند.»

مسجد به یاری نیازمندان

درست است که همه امور مسجد توتونچی مانند همه مساجد دیگر حول محور فعالیت‌های دینی و مذهبی است اما بخش قابل توجهی از این عملکرد امروز معطوف به دستگیری از نیازمندان و حل مشکلات اهالی محل می‌شود. حجت‌الاسلام کوثریان می‌گوید: «خانواده‌های نیازمند محله شناسایی شده‌اند که با کمک خیّران به بهانه‌های مختلفی مثل ماه مبارک رمضان، شب‌عید و ایام محرم سبد کالا برای نیازمندان تهیه و توزیع می‌کنیم. نزدیکی به فصل بازگشایی مدارس هم این روزها بچه‌های بسیجی و خیر مسجد توتونچی را حسابی مشغول کرده است و بچه‌ها در تکاپو هستند تا 30 دانش‌آموز نیازمند محله روز اول مدرسه با خوشحالی در مدرسه حاضر شوند.»

منبع: همشهری محله

برچسب ها:
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
نظر شما:
لطفا مقدار عبارت
را در باکس روبرو وارد کنید:
کد خبر: 29608
منطقه یازده
سرویس: محله گردی
زمان مخابره: چهارشنبه ۲۲ شهریور ۱۳۹۶ - ۱۱:۲۹:۳۲
پربیننده ترین ها
پربحث ترین ها
تلگرام
محله
تهران سما
همشهری آنلاین
میراث اهل قلم
پایگاه اطلاع رسانی دولت
خبرگزاری دولت
فرارو
انتشارات کتاب مرجع
خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران
عصر ایران

چند رسانه ای

راهنمای محله