گشتی در خاطرات اهالی

گرمابه پونک جای خزینه قدیمی را گرفت

گرمابه پونک جای خزینه قدیمی را گرفت

فاطمه شمس - در کوچه‌پسکوچه‌های محله‌های قدیمی منطقه، در کنار کوچه‌‌باغ‌های باریک، گاهی چیزهایی پیدا می‌شود که خاطره‌ای شیرین، به یادماندنی و ناب را تداعی می‌کند. خاطره‌ای از یک چهاردیواری تنگ و نمناک که گاهی با انعکاس صدا، بازیچه‌ای می‌شد برای کودکان بازیگوش و کنجکاو؛ خاطره‌ای از گرمای آب دیگ نفتی و خنکای نوشیدنی‌های تگری در گرمابه‌های محل که دیوارهایشان از خشت و گل بود. درست مثل خزینه‌‌ روبه‌روی باغ خرابه ‌ده پونک که سال ها پیش تخریب شد. بعد از آن با ساخت گرمابه پونک، در کوچه پونه چهارم، اهالی دوباره محلی برای مرور خاطرات یافتند تا اینکه آب لوله‌کشی به پونک آمد و کم‌کم همه در خانه‌هایشان حمام ساختند. در این گزارش با مرور خاطرات اهالی از دو گرمابه عمومی پونک، یادی می‌کنیم از کسانی که امکانات اولیه این محله را فراهم ساختند.

 خزینه، نخستین گرمابه پونک با ۳ گنبد خشتی

قدیمی‌ترین گرمابه پونک را محلی‌ها به نام «خزینه» می‌شناسند. خزینه نه سردر داشت و نه نام خاصی که روی تابلویی نوشته شده باشد. فقط بیرون آن 3 گنبد نورگیر خشتی بود و درست بالای حمام، رختکن و توالت قرار داشت. شمال خزینه کوچه‌ باریکی بود که اهالی از آن رفت‌وآمد می‌کردند. کوچه درست روبه‌روی در اصلی باغ خرابه‌ ده قرار داشت. همان باغی که روستای قدیمی پونک در آن ساخته شد و بعدها به دلیل بارندگی زیاد از بین رفت و به مکان فعلی منتقل شد. خانه داخل باغ بزرگ متعلق به غفار فرمانفرما، یکی از پسران فرمانفرما، ارباب اصلی پونک بود که بعدها دستور ساخت حمام دوم روستا را، در مکانی بالاتر از خزینه، داد.
خزینه در گودی قرار داشت و با چند پله به پاگرد اول می‌رسید و بعد از گذر از سرویس‌های بهداشتی به رختکن و حمام ختم می‌شد. معمولاً صبح‌ها خزینه پر بود از خانم‌ها و بچه‌هایشان که زمان زیادی برای شست‌وشو صرف می‌‌کردند و صدایشان از بیرون خزینه شنیده می‌شد.

حمام  را سال 1365 ساختند

خزینه، یکی از نخستین مکان‌های عمومی روستای پونک، کم‌کم فرسوده شد تا اینکه از سال‌ 1355 به بعد دیگر قابل استفاده نبود. اهالی مجبور بودند برای حمام کردن به روستا‌های اطراف مثل باغ‌فیض بروند تا اینکه حمام دیگری در سال 1365 در کوچه پونه چهارم فعلی ساخته شد.
سید محمد فدایی، کدخدای روستای پونک، می‌گوید: «فرمانفرما آن زمان چند هکتار زمین را رایگان در اختیار اهالی پونک گذاشت تا در آن حسینیه، مدرسه، گرمابه و بوستان بسازند. زمین گرمابه تا از سال 1345، که حسینیه ساخته شد، خالی ماند تا اینکه اهالی گرمابه تعاون پونک را در اسفند 1365 ساختند. این حمام 2 واحد عمومی و 15 واحد نمره خصوصی داشت و همه اهالی از آن استفاده می‌کردند.»
فدایی اضافه می‌کند: «بعد از انقلاب که آب پونک لوله‌کشی شد دیگر هرکدام از اهالی در خانه یک حمام ساختند و کمتر از حمام عمومی استفاده می‌کردند.»

حنابندان داماد در حمام

افشین خراسانی، یکی از اهالی قدیمی پونک که مراسم حنابندانش در حمام پونک برگزار شده است می‌گوید: «35 سال پیش که 9 ساله بودم به همراه پسربچه‌های محل در آب‌انبار حمام، که نیمه‌ساز بود، شنا می‌کردیم. بعد از تکمیل شدنش هم بارها آنجا حمام رفتیم تا زمانی که مراسم حنابندانم در سال 1373 در آنجا برگزار شد. در پونک رسم بود که داماد شب قبل از عروسی مراسم حنابندان بگیرد. داماد هم دوستان صمیمی خود را جمع می‌کند و همه هزینه آن روز را متقبل می‌شود تا او را با اصلاح صورت و کوتاهی مو برای مراسم عروسی آماده کنند.»  خراسانی اضافه می‌کند: «حمام پونک جزو دارایی‌های حسینیه محسوب می‌شد و تا قبل از لوله‌کشی آب همیشه شلوغ بود، اما بعد از آن کم‌کم خلوت و خلوت‌تر شد.»

حمام درخت پرتقال داشت

علی پرویزی 28 سال است که در حمام پونک کار می‌کند و سال آینده بازنشسته می‌شود. او می‌گوید: «سال 1367 که برای کار به حمام حاج یدالله آمدم او با درخواست اهالی که مجبور بودند برای حمام کردن تا باغ‌فیض بروند این حمام را ساخت. قبل از آن هم این زمین متعلق به غفار فرمانفرما بود که از ابتدا هم قرار بود در آن حمام ساخته شود.» پرویزی اضافه می‌کند: «زمین حمام حدود 800 مترمربع است و دو در دارد، یکی برای ورود خانم‌ها و دیگری برای آقایان. البته ورودی خانم‌ها را خیلی وقت است که بسته‌ام. داخل راهرو حمام پر از گل و گیاه و درخت پرتقال بود که همه آنها از بین رفتند. پونک بهترین آب را داشت و از قنات‌های آن همه درخت‌ها سیراب می‌شدند و بار می‌دادند. آب حمام هم از قنات پونک گرفته می‌شود و بقیه آن باغ‌های پایین را آبیاری می‌کند.»

مشتریان امروز

پرویزی 60 ساله می‌گوید: «زمانی حمامی شغل مهمی محسوب می‌شد چون از وزیر و نماینده مجلس گرفته تا آدم‌های محلی به اینجا می‌آمدند. هنرپیشه‌های قدیمی زیادی به این حمام می‌آمدند. حتی بخشی از فیلمی مشترک بین ایران و ترکیه در دهه 70 همین‌جا فیلمبرداری شد. حمام پونک برووبیایی داشت، اما این روزها کارمان جزو کارهای مرده است و جز 7 تا 10 کارگر شهرستانی و افغان در روز کسی به اینجا نمی‌آید. قبلاً آنقدر مشتری داشتیم که از صبح تا ظهر راهرو را دو بار جارو می‌زدیم و باید از ساعت 5ونیم صبح تا 8شب یکسره کار می‌کردیم.»


منبع: همشهری محله

برچسب ها:
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
نظر شما:
لطفا مقدار عبارت
را در باکس روبرو وارد کنید:
کد خبر: 20197
منطقه دو
سرویس: محله گردی
زمان مخابره: سه شنبه ۲۱ دی ۱۳۹۵ - ۱۵:۰۱:۳۷
پربیننده ترین ها
پربحث ترین ها
تلگرام
محله
تهران سما

چند رسانه ای

راهنمای محله