ساختمان‌های متروکه را نو نوار کنیم

بازگشت زندگی به خانه‌‌های پرخاطره

بازگشت زندگی به خانه‌‌های پرخاطره

بوی نوستالژی می‌آید؛ از تمام در و دیوارهای قدیمی‌اش که هنوز به سبک ۴۰ تا ۵۰ سال قبل، معماری خاص خیابان جمهوری را به رخ می‌کشد. اینجا کافه‌ای به روز در دل یک خانه قدیمی است. اینجا می‌توان برای ساعتی نشست و سفر کرد در تونل زمان.

 بوی نوستالژی می‌آید؛ از تمام در و دیوارهای قدیمی‌اش که هنوز به سبک 40 تا 50 سال قبل، معماری خاص خیابان جمهوری را به رخ می‌کشد. اینجا کافه‌ای به روز در دل یک خانه قدیمی است. اینجا می‌توان برای ساعتی نشست و سفر کرد در تونل زمان. می‌شود رفت به سال‌های دوری که از این پنجره‌های قدیمی صدای هیاهوی بچه‌های مدرسه به گوش می‌رسید. شاید هم در گوشه این کافه که پنجره‌های رو به خیابان جمهوری دارد بساط چای صاحبخانه در سماور برنجی روی میز کوچکی همیشه برپا بوده و استکان‌های کمرباریک و قندان شیشه‌ای منقش به تصاویر پادشاهان قجری کنارش خودنمایی می‌کرده و پیرزن و پیرمرد صاحبخانه روی مبل قدیمی مخملی‌شان می‌نشستند و رفت‌وآمد مردم در خیابان را به تماشا می‌نشستند. کسی چه می‌داند. از هر رج دیوارهای آجری و قدیمی این خانه قدیمی می‌توانی قصه‌ای از زندگی مردم آن روزگار را بخوانی. تبدیل خانه‌های قدیمی پایتخت به کافه‌هایی که پاتوق نسل جوان شده، اتفاق خوبی است که این روزها در سایه خوش‌ذوقی عده‌ای از همشهریان شاهد آن هستیم. خانه‌هایی که دیگر قابلیت سکونت را از دست داده‌اند و خیلی‌هایشان این روزها بلاتکلیف در گوشه و کنار منطقه خاک می‌خورند. همراه با «آبان ابراهیم پور» کارشناس اجتماعی دفتر خدمات نوسازی منطقه سری به خیابان جمهوری زدیم که تعداد زیادی از این خانه‌ها را در خود جای داده است.  

گلایه خانم کافه‌دار از حمایت نشدن سرمایه‌گذاران 
حوزه بهسازی خانه‌های قدیمی
 کسی برای ما «حق هوا» قائل نیست 

«سارا لقمانی»، دوستش «فریده قائد» و برادرش «عباس لقمانی» را حالا دیگر خیلی‌ها در خیابان جمهوری می‌شناسند. آنها نخستین کافه را در دل یکی از بناهای قدیمی خیابان جمهوری راه انداخته‌اند؛ کار ویژه‌ای که در کنار تمام سختی‌هایش برای این گروه شیرین و دوستداشتنی بوده است. سارا لقمانی در تشریح سختی‌هایی که برای رسیدن به امروز و این کافه زیبا و دلنشین پشت سر گذاشته‌اند از روزی می‌گوید که این خانه مخروبه را با در و پنجره‌های شکسته بر جا مانده از 70 سال پیش برای راه‌اندازی کافه اجاره کردند: «قدمت این بنا به سال 1320 می‌رسد. روزی که ما آن را برای راه‌اندازی کافه اجاره کردیم. چهارچوب‌های شکسته پنجره‌هایش 70 سالی می‌شد که رنگ شیشه به خود ندیده بود. 6 ماه تمام زمان صرف مرمت و بازسازی‌اش کردیم تا توانستیم چنین فضایی را به‌عنوان کافه بسازیم.» خیلی‌ها در میانه راه دلسردشان کردند. خیلی‌ها هم به دلیل انتخاب خیابان جمهوری برای راه‌اندازی کافه به آنها خرده گرفتند. اما آنها تصمیم خود را گرفته بودند. لقمانی می‌گوید: «ما هیچ وقت از انتقادها دلسرد نشدیم. چون معتقدیم در همه جای دنیا هر محله باید برای خود پاتوقی داشته باشد؛ چیزی که در خیابان جمهوری وجود نداشت. بچه‌های این محله و این خیابان برای خوردن یک قهوه یا نشستن در گوشه‌ای خلوت باید مسافت زیادی را طی می‌کردند تا به یک کافه برسند. به همین دلیل وقتی کافه ما راه افتاد با استقبال بسیار خوبی از طرف اهالی و کاسبان روبه‌رو شدیم و هر روز هم بر جمعیت مشتریان افزوده شد. همین موضوع از انتخاب درست ما و موفقیت ما حکایت داشت.»

  هویتش را حفظ کردیم اما...
لقمانی هم از فارغ‌التحصیلان اجتماعی است و نگاه پژوهشگرانه‌ای به کارش دارد. او با حس و حال خاصی نسبت به فضای قدیمی کافه‌شان می‌گوید: «وقتی این فضای قدیمی را پیدا کردیم خیلی خوشحال شدیم. شروع کردیم به مرمت و بهسازی آن. اول قرار بود پنجره‌ها را عوض کنیم اما بعد دیدیم این پنجره‌های آهنی بزرگ، هویت خیابان جمهوری است. بنابراین فقط به رنگ زدن آن اکتفا کردیم و تصمیم گرفتیم بنا با همان هویت تاریخی و اجتماعی سابقش باقی بماند.» او گرچه امروز از نتیجه کارشان در خیابان جمهوری راضی است اما از وقتی صاحب ملک اعلام کرده حاضر نیست قرار داد اجاره را با تیم آنها تمدید کند دلخوری جای این همه خوشحالی را گرفته است: «آن همه زحمت ما برای احیای این خانه قدیمی ممکن است به هدر برود. اینکه چه سرنوشتی در انتظار این ملک احیا شده، است ما را نگران کرده. جوانانی که در این مدت با این کافه ارتباط خوبی برقرار کرده‌اند هم در این حس با ما شریک هستند.»

   احیاگران حمایت نمی‌شوند
خانم کافه‌دار از نبود حمایت مسئولان شهری و اجتماعی از فعالان و احیا‌کنندگان بافت‌های قدیمی گلایه می‌کند و می‌گوید: «در کشوری مانند ترکیه یک قانون وجود دارد با عنوان قانون «حق هوا». براساس این قانون اگر فردی به مکانی رونق می‌دهد و به اصطلاح چراغ آن را روشن و پاخور آن را زیاد می‌کند از مزایایی بهره‌مند می‌شود به این شکل که صاحب ملک باید به احیا‌کننده این بنا هزینه‌ای را حتی بعد از تخلیه پرداخت کند. این قانون به مالکان اجازه نمی‌دهد چنین فرصتی را از افرادی که در آن مکان زحمت کشیده‌اند بگیرند. اما متأسفانه در کشور ما چنین قانون حمایتی وجود ندارد.» لقمانی و دوستانش البته از این برخورد صاحب ملک دلسرد نشده و امروز مکان دیگری را برای برپایی کافه خود اجاره کرده اند: «ملک جدید هم از خانه‌های مخروبه و قدیمی است که همین برنامه را برای آن خواهیم کرد. خیلی از دوستان صفت آبادگران خانه‌های قدیمی را به ما داده‌اند. ما معتقدیم این کار ما از طرفی به حفظ هویت شهر کمک می‌کند و از طرف دیگر فرصتی ایجاد می‌کند برای تعامل نسل جدید با خاطرات نسل‌های قبل.» 

رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری کشور: 
مردم امروز 
تمنای هویت دارند

«سید محمد بهشتی» رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری کشور هم دل خوشی از وضع تخریب و بلاتکلیفی خانه‌های قدیمی در تهران ندارد اما معتقد است حساسیتی که این روزها از سوی نسل جوان در خصوص حفظ و احیای بناهای قدیمی در تهران به راه افتاده، نویدبخش حرکت خوبی برای حفظ این بناهاست. او می‌گوید: «هرچند قدمت تهران به اندازه تبریز و یزد و اصفهان نیست اما با همین 200 سال قدمت هم اماکن تاریخی خوبی دارد که هویت این شهر محسوب می‌شود؛ مانند خیابان جمهوری که با تاریخ فرهنگی و اجتماعی و سیاسی ایران گره خورده است.» بهشتی از خیابان جمهوری به‌عنوان بخشی از هویت تهران یاد می‌کند و می‌افزاید: «مصوبه‌ای برای احیای بافت‌های تاریخی تهران در شورای ارتقای کیفیت فضای شهر به تصویب رسیده است که باید در زمینه حفظ بناهای تاریخی و قدیمی شهر از سوی مدیریت شهری به‌عنوان معیار عمل قرار بگیرد.» به اعتقاد رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری کشور، اهالی رسانه نیز باید حساسیت‌ها را نسبت به حفظ بناهای قدیمی تهران، به‌عنوان شناسنامه و هویت شهر بیشتر کنند همان‌طور که در سال‌های گذشته با انجام این کارها نتایج خوبی حاصل شده و ما امروز شاهد هستیم در سایه راه افتادن تورهای تهرانگردی، با نگاه ویژه‌ای به این بناها نگاه می‌شود. راه‌اندازی کافه‌ها در خانه قدیمی شهر هم حکایت از موفقیت این طرح دارد. او در ادامه با اشاره به 10کافه مشهور تهران که در خانه‌های قدیمی و تاریخی شهر ایجاد شده است، می‌گوید: «امروز نسل جدید دنبال تعامل با نسل گذشته است و این محقق نمی‌شود مگر با حفظ بناهایی که از نسل‌های گذشته به یادگار مانده است. اما متأسفانه برخی از این بناها امروز در سایه تجاری‌سازی محله‌ها به انبارهای کالا تبدیل شده است.» به اعتقاد بهشتی، مردم امروز تمنای هویت پیدا کرده‌اند و حساسیت‌هایی که این روزها نسبت به احیای بناهای قدیمی از سوی آنها دیده می‌شود نشانه‌ای از تحولات اجتماعی خوب در جامعه است و باید آن را به فال نیک گرفت. 

اندر احوال ناخوش خیابان قدیمی «جمهوری»

هر گوشه از خیابان جمهوری راوی خاطرات روزهای خوب و بد تاریخ تهران ماست. در هر کوچه پسکوچه‌اش که قدم می‌زنیم خانه‌های قدیمی با همان سبک و سیاق گذشته، همان‌هایی که در عکس‌ها و فیلم‌ها دیده‌ایم، خودنمایی می‌کند. اما این خانه‌های پرخاطره امروز حال و روز خوشی ندارند. رنگ پریده دیوارها و پنجره‌های آهنی بزرگی که رو به خیابان است و خیلی‌هایش سال‌هاست شیشه‌ای به خود ندیده، شاهد این مدعاست. تعدادشان هم کم نیست. از وقتی تاجران و کاسبان پایشان به این خیابان باز شد و ماهیت تجاری جای ماهیت مسکونی را در این محدوده گرفت، برخی از صاحبان خانه‌های قدیمی هم تصمیم گرفتند برای عقب نماندن از این قافله، تیشه به ریشه این بناها زده و با تغییر کاربری این املاک از مسکونی به تجاری به فکر درآمدی برای خود باشند؛ ‌کاری که هویت اجتماعی و فرهنگی منطقه را دستخوش تغییراتی کرد. البته در این میان افرادی هم هستند که با تخلیه املاک خود و مهاجرت از این خیابان، این بناهای قدیمی را در بلاتکلیفی قرار داده‌اند،‌کاری که از یک سو باعث ایجاد مشکلات اجتماعی و فرهنگی برای این محدوده بوده و از سوی دیگر به نازیبایی و اغتشاش بصری این خیابان منجر 
شده است. 

بناهای قدیمی قابل نگهداری را دریابیم! 

حالا در کافه دنجی که در دل یکی از همین خانه‌های قدیمی خیابان جمهوری ایجاد شده، نشسته‌ایم. ابراهیم‌پور که از علاقه‌مندان حوزه اجتماعی است از بافت‌های تاریخی به‌عنوان هویت‌های اجتماعی هر منطقه یاد می‌کند و می‌گوید: «بیشتر بناهای قدیمی موجود در خیابان جمهوری قابل نگهداری است. اما بناهایی که قدمت خیلی از آنها به دوره قاجار می‌رسد و جزو سرمایه‌های محله هستند متأسفانه این روزها در سایه غلبه روح تجاری بر روح فرهنگی و اجتماعی در منطقه یکی یکی با تغییر کاربری تخریب و به مجتمع‌های تجاری تبدیل می‌شوند.» در میان حرف‌هایش از پنجره قدیمی کافه به بنای تاریخی روبه‌رو اشاره می‌کند؛ خانه به سبک خانه‌های قجری ساخته شده است. از آن ملک‌های قدیمی که حیاطش با حوض آبی کوچک و درختان سربه فلک کشیده شده زینت گرفته است. اما همین ملک خاطره‌انگیزی که قرار گرفتنش در جهت مقابل این کافه شاید خیلی‌ها را ساعت‌ها مهمان خاطرات سال‌های دور کند این روزها در نوبت انتظار برای تغییر کاربری و تبدیل به یک برج تجاری است! خانم کارشناس می‌گوید: «خیلی از بناهای قدیمی منطقه نه بافت فرسوده است و نه بنای تاریخی؛ بلکه هویت شهر ماست که سبک زندگی مردم گذشته را برای ما روایت می‌کند. این بناها در واقع حافظه شهر هستند. وقتی ما این حافظه‌های اجتماعی و فرهنگی شهر را تخریب می‌کنیم دیگر از هویت شهرچه می‌ماند؟ پس از این، سبک زندگی و تاریخ گذشتگان این شهر با چه معیارهایی و چگونه مورد مطالعه قرار بگیرد؟»

 

فرسودگی، درد مشترک یک سوم املاک منطقه 

برای اطلاع از چگونگی وضع بناهای قدیمی منطقه با ابراهیم‌پور، کارشناس اجتماعی دفتر خدمات نوسازی منطقه به خیابان جمهوری می‌رویم. او با بیان اینکه املاک قدیمی که امروز با عنوان بافت فرسوده از آن یاد می‌شود هویت اجتماعی منطقه محسوب می‌شوند و تخریب این بناها لطمه زیادی به این هویت می‌زند می‌گوید: «از میان 35 هزار و 469 پلاک موجود در منطقه، تعداد 16هزار و 601 پلاک در بافت فرسوده قرار دارند. این اعداد و ارقام حکایت از آن دارد که یک سوم املاک منطقه در بافت فرسوده است؛ بافتی که 3ویژگی ریزدانگی املاک، عمر بالای بناها و معبرهای کمتر 6‌ متر دارد.»

 

تبدیل خانه قدیمی به کافه؛ یک تیر و دو نشان

کارشناس اجتماعی دفتر نوسازی منطقه نگاهی به جوانانی که گوش تا گوش کافه نشسته‌اند و برخی به مطالعه و انجام کار و برخی دیگر به گپ‌وگفت مشغولند می‌اندازد و می‌گوید: «احیای این خانه قدیمی در قالب یک کافه، فرصتی ایجاد کرده که جوانان محله با حضور در آن ساعتی با خود خلوت کنند. تجربه ثابت کرده که این قبیل بناها همواره به واسطه همراهی‌شان با نوستالژی‌های تاریخی، مورد استقبال نسل جوان بوده است.» حالا نگاهش از پنجره کافه روانه خیابان می‌شود و می‌گوید: «خیابان جمهوری همیشه پای ثابت تحولات تاریخی تهران و ایران است. این خیابان پرماجرا و پرخاطره ظرفیت‌های زیادی برای بازگشت به هویت سابقش دارد.» به اعتقاد ابراهیم پور، شهرداری و شورای اسلامی شهر می‌توانند با دعوت از سرمایه‌گذاران و احیاکنندگان بافت‌های قدیمی تهران برای سرمایه‌گذاری در نقاطی مانند خیابان جمهوری، مانع از مرگ هویت شهر شوند: «تخریب این بناها قدرت تخیل را از جوانان نسل‌های بعد می‌گیرد و ما را دچار از خودبیگانگی و بی‌هویتی اجتماعی می‌کند. در حالی‌که راهکارهایی مانند معافیت عوارض، پرداخت تسهیلات به سرمایه‌گذاران و حمایت حوزه شهری و گردشگری از سرمایه‌گذاران می‌تواند بستر مناسب برای حفظ این بناهای قدیمی و هویتی ارزشمند را فراهم کند.» تبدیل خانه‌های قدیمی به مراکزی مانند کافه، حکایت یک تیر و 2 نشان است. ابراهیم‌پور در این‌باره می‌گوید: «درآمدزایی یکی از دغدغه‌های برخی از صاحبان املاک قدیمی و یکی از انگیزه‌های آنها برای تغییر کاربری این املاک به تجاری است. تبدیل خانه‌های قدیمی به کافه، کتابخانه و... می‌تواند یک راهکار عملی برای رضایتمندی این افراد باشد. این ابتکار کمک می‌کند بناهای قدیمی در کنار حفظ هویت خود از امتیاز تجاری هم برخوردار شوند و مالک با وجود حفظ بنای قدیمی خود به درآمدزایی هم برسد.»

 

منبع: همشهری محله

برچسب ها:
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
نظر شما:
لطفا مقدار عبارت
را در باکس روبرو وارد کنید:
تلگرام
محله
تهران سما

چند رسانه ای

راهنمای محله