حمام ۴۰۰ ساله دولاب و گورخواب‌ها

حمام ۴۰۰ ساله دولاب و گورخواب‌ها

محسن مهدیان- قدیم‌ترها ارج و قرب آدم‌ها به توفیقات شخصی آنها نبود. آدم‌ها دو دسته بودند. گروه «اشخاص مرجع» و گروه «آدم‌های مشهور». هرکسی «شهرت» داشت الزاماً «مرجع» نبود. مثل این روزها نبود که در یک «چرخه معیوب» شهرت‌سازی، مراجع اجتماعی، آدم‌هایی شوند که شهرت بیشتری پیدا کنند. حالا یا بازیگر یا بازیکن. فرقی هم نمی‌کند بازیگر سینما باشد یا بازیگر سیاست.
اما قدیم‌ترها ماجرا متفاوت بود. اگر کسی قدرت یا پول بیشتر داشت الزاماً مرجعیت نداشت. حداکثر از مشهوران زمانه‌اش بود. اما چه چیز از کسی مرجع می‌ساخت؟ مراجع اجتماعی چه کسانی بودند؟ مراجع ما، یا نهادهای اجتماعی بودند یا آدم‌ها. نهادها مثل مسجد و هیئت و خیریه و پاتوق و زورخانه و قهوه‌خانه و حسینیه و غیره. آدم‌ها نیز مثل پهلوان‌ها و پاتوق‌دارها و روحانیت و بازاری‌ها و غیره. اما فصل مشترک این دو چه بود؟ چه چیز ایندو را مرجع می‌کرد؟ مرجعیت نهادها و آدم‌ها به توفیقات فردی و شغلی‌شان نبود. اعتبار آنها به میزان توجه آنها به جامعه بود. هرچه اجتماعی‌تر، مرجع‌تر. هر میزان به مردم و در و همسایه توجه بیشتری داشتند اعتبار بیشتری کسب می‌کردند و ریش‌سفیدتر و کدخداتر.
اساساً به همین دلیل بود که پاتوق‌ها اعتبار داشتند. پاتوق در اصل پای طوق نشستن بود. جایی بود که پهلوان‌های شهر و بزرگان محل جمع می‌شدند و مشکلات مردم را حل و فصل می‌کردند. مساجد همچنین نقشی داشتند. قهوه‌خانه‌ها نیز. جالب اینکه هرمحلی چنین نقشی پیدا می‌کرد جزو این گروه به حساب می‌آمد و اعتبار داشت.
آدم‌ها نیز با همین معیار و شاخص اعتبار می‌یافتند. از حضرت آیت‌الله ‌شاه‌آبادی گرفته، که اعتبارش بین مردم تهران بیش از آنکه به استاد عرفان حضرت امام باشد، به راه‌اندازی صندوق‌های قرض‌الحسنه بود، تا مرحوم تختی که در سالگردش قرار داریم. یکی از این محل‌های متفاوت حمام دولاب بود. این حمام که گفته می‌شود سابقه 400 ساله دارد روزگاری پاتوق بزرگانی بود که روش و ‌منش آنها حل و فصل مشکلات مردم بود.  
در همین حمام دولاب پهلوانی بود بنام حاج محمود غلامی. حاج محمود با اینکه پهلوان شهر بود، اما شهرتش به دستگیری از فقرا بود. نقل شده در زمان رضاخان او و چند تن از ورزشکاران را دعوت می‌کنند تا قدردانی شوند. رضاخان می‌گوید چه پاداشی از من می‌خواهید؟ هر ورزشکاری یک درخواست شخصی مطرح می‌کند تا می‌رسد به حاج محمود. درخواست پهلوان غلامی این بود؛ خیابانی را که امروز به نام شهید سعیدی شناخته می‌شود رضاخان آسفالت کند که مردم آسان‌تر عبور و مرور کنند.
همین الان هم اگر به این حمام قدیمی سری بزنید عکس‌های سیاه و سفید حداقل 50 شخصیت فرهنگی و اجتماعی و ورزشی را می‌بینید که فصل مشترک همه‌شان خدمت به مردم و محرومان بوده است. از «پهلوان غلامی» گرفته تا «درویش محمود‌» و «‌قنبر هیئت‌دار‌» و «‌حاج کاظم» همراه همیشگی شهید عراقی و تا «شهید مرتضی زارع‌» و «‌شهید دولابی‌» و «‌شیخ مهدی حق‌پناه‌» و «‌شیخ‌رضا نیکنام» و غیره.
برای کمک به مردم نیز نه دفتری که می‌خواست و نه دستک و دم و دستگاهی. یک حمام قدیمی می‌شد پاتوق خیریه. چه وقتی حمام بود و چه بعدها که زورخانه شد.
غرض اینکه حرمت آدم‌ها و مرجعیت آنها به شهرتشان نبود. به سهم‌شان در فعالیت‌های اجتماعی و مردمی بود. این روزها داستان عوض شده است. مرجعیت آدم‌ها به شهرت است. طبیعی است که آدم شهرت یافته از رسانه، نیازی به مردم ندارد و شهرتش در گرو فعالیت اجتماعی نیست که به جامعه فکر کند. اگر روزی هم نگران جامعه شود زمانی است که چرخه شهرتش حفظ شود. در چنین چرخه معیوبی نقطه اوج فعالیت‌های اجتماعی آدم‌ها می‌شود نقد کردن. بیرون گود نشستن و بدوبیراه گفتن. ژست‌های روشنفکری گرفتن و مدعی مطالبه شدن. خلاصه ته تهش می‌شود کمپین مطالبه از کمیته امداد و فعالیت‌های کمیته امدادی حاکمیتی. حال آنکه همین کمیته امداد هم وقتی اعتبار کسب کرد که آدم‌های نشان‌دار اجتماعی و خیریه‌ای علم‌اش را بلند کردند. نمونه روشن این روزهای ما داستان «رنجنامه نوشتن برای گورخواب‌ها»ست. شاید صدها نفر بعد از افشاگری گورخواب‌ها ناله زدن و نامه نوشتند و انتقاد کردند. اما آیا کسی از گورخواب‌ها، کارتن‌خواب‌ها، کانال‌خواب‌ها و خیابان خواب‌های شهر تهران بی‌اطلاع بود؟ آیا مشکل «آسمان‌جل‌های زمین زیلو» در تهران با «یقه حاکمیت گرفتن» حل می‌شود؟ اهل میدان کجاست؟ چه کسی است که فارغ از این «چرخه بیمار شهرت‌طلبی» حاضر باشد در رفع این گرفتاری اجتماعی نقش ایفا کند؟ مشکل هزاران آسیب تهران و جامعه ما این است که حمام دولاب‌های شهر، در بهترین حالت محلی است صرفاً برای لیف زدن و کیسه کشیدن. کمتر پاتوقی مانده و کمتر پاتوق‌داری، میدان‌دارست. میدان‌دار‌ها گرفتار شهرتند و مراجع ما بی‌اعتبارند چون شهرت ندارند.

منبع: همشهری محله

برچسب ها:
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
نظر شما:
لطفا مقدار عبارت
را در باکس روبرو وارد کنید:
کد خبر: 20036
روزنامه
سرویس: -
زمان مخابره: شنبه ۱۸ دی ۱۳۹۵ - ۱۲:۳۹:۳۴
تلگرام
محله
تهران سما

چند رسانه ای

راهنمای محله