در محله خاک‌سفید نام‌هایی با ماجراهای خواندنی وجود دارد

گلشن به جای جـزیــره

گلشن به جای جـزیــره

شاید شما هم از محله خاک‌سفید، نام‌های خاص و مختلفی شنیده باشید. از نام نفرت‌انگیز «غربت» گرفته تا نام امیدوار‌کننده «گلشن». نام‌هایی که در پس آنها ماجراهای تلخ و شیرین بسیاری نهفته است که جزو تاریخچه و سند هویتی اینجا محسوب می‌شود. اما چرایی نامگذاری هریک از این اسم‌ها قصه‌هایی واقعی داشته که برخی از آنها را معتمدان و قدیمی‌های محل برای ما روایت کرده‌اند.

 تپه‌ای که هنوز هست
«سرتپه» واژه‌ای است که هنگام حضور در محله خاک‌سفید زیاد شنیده می‌شود. از آن لحظه‌ای که فرد می‌خواهد سوار تاکسی یا مینی‌بوس شود تا وقتی که بخواهد از این محله بیرون آید. اما این تپه در کجای محله و بلندای آن چقدر است که همه به آنجا تپه می‌گویند؟ اصلاً این تپه وجود خارجی دارد یا نه؟ حاج «حمید ربیع‌پور» یکی از قدیمی‌های محله می‌گوید: «تپه، بلندی و شیبی بود که از ابتدای خیابان امین (نزدیک پرورشگاه) شروع می‌شد و تا میدان رهبر ادامه داشت و درست در تقاطع خیابان زمرد و شریعتی با خیابان امین به اوج می‌رسید. چون ارتفاع این قسمت از بقیه بخش‌های محله بالاتر بود، مردم به آن تپه می‌گفتند. هنوز هم این شیب وجود دارد و خیلی‌ها این قسمت را به نام تپه می‌شناسند.»
 حالا خیابان‌های آنجا آسفالت شده اما روزگاری خاکی بوده و مردم برای‌‌‌ تردد مشکلاتی داشتند که تپه بودنش در یاد همه آنها به یادگار باقی مانده است.
 جزیره سرگردانی
«کلاهتان هم در جزیره افتاد، برای برداشتنش برنگردید!‌» شنیدن این جمله تا همین چند سال پیش برای خیلی‌ها دلهره‌آور بود. «جزیره» نام من درآوردی در قسمتی از محله خاک‌سفید که در جایی ثبت رسمی نشده بود اما شهرتش از تهران هم فراتر رفته بود. حاج «مهدی اعظم‌منش» در این‌باره می‌گوید: «در خیابان امین حد فاصل خیابان‌های شریعتی و آزادی، ۴کوچه بود که انتهایشان به خیابان 137 ختم می‌شد. به این 4 کوچه جزیره می‌گفتند که در آن انواع بزهکاری‌ها انجام می‌شد. خانه‌های آنجا به همدیگر راه زیرزمینی داشتند که امکان فرار را باز می‌گذاشت.» به گفته یکی از اهالی، سال‌ها قبل از تخریب جزیره، یک سرهنگ نیروی انتظامی وارد جمع آنها شده و به ظاهر با یک چرخ‌دستی پارچه‌فروشی می‌کرد اما مأموریت او شناسایی ساکنان جزیره بود. یک سال قبل از تخریب هم املاکی‌ها سراغ افراد اصیل ساکن محدوده جزیره می‌رفتند و آنها را به فروش خانه‌هایشان ترغیب و خانه‌ها را با قیمت بالاتر می‌خریدند.
 غربتی‌ها چه کسانی بودند؟
اما نام دیگری که خیلی‌ها از آن یاد می‌کنند، «غربت» و«غربتی‌ها» هستند. که غربت نام دوم همان جزیره است و ساکنان جزیره به نام غربتی‌ها نامیده می‌شدند. بیشتر غربتی‌ها، کولی‌های دوره‌گردی بودند که مدتی در حلبی‌‌‌‌آبادهای سراج، دردشت و مفت‌آباد میدان امام حسین(ع) ساکن شده و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در قسمت جزیره سکونت یافته بودند. افرادی که با انواع ناهنجاری‌ها زندگی می‌کردند. بیشتر ساکنان محدوده جزیره زندگی سالمی نداشتند اما به گفته «عبدالله حیدرزاده» افراد زحمتکشی هم بر حسب اتفاق ساکن آنجا بودند. غربتی‌ها یک حکومت کوچک داشتند و قانونی را نمی‌پذیرفتند. گاهی درگیری‌های بدی میان‌شان اتفاق می‌افتاد.» «هادی راه‌خدا» هم می‌گوید: «غربتی‌ها از کاسبان محل خرید می‌کردند. یادم است انتهای خیابان طالقانی خواربارفروشی، برای مغازه‌اش نرده نصب و آن را قفل می‌کرد و یک پنجره کوچک داشت که جنس مشتری‌ها را تحویل می‌داد. بچه‌های غربتی‌ها با بچه‌های ما در یک مدرسه درس می‌خواندند.»
 پاکسازی 2 خیابان
عمر جزیره اسفند ماه سال ۱۳۷۹ در یک شب سرد زمستانی به پایان رسید و در اقدامی از پیش برنامه‌ریزی شده، محله از وجود جزیره و ساکنانش پاکسازی شد. «شمس‌الله‌ آقاپور» دبیرشورایاری محله خاک‌سفید آن شب را این‌طور به یاد می‌آورد: «آن شب نیروی انتظامی به قدری سریع و ضربتی کارکرد که هیچ یک از ساکنان جزیره امکان عکس‌العمل نداشتند. ساعت 8‌ـ 9 شب عملیات با محاصره نیروی انتظامی شروع شد. اجازه نمی‌دادند کسی به جزیره نزدیک شود. مأموران به تمام خانه‌های جزیره وارد شده و افراد خلافکار را دستگیر و هر خانوار را با اثاثیه‌اش سوار یک کامیون می‌کردند و با خودشان می‌بردند. این عملیات تا نیمه‌شب طول کشید. فردا صبح اول وقت هم لودرها به کار افتادند و همه جا را با خاک یکسان کردند. مردم محل جشن گرفتند. جزیره، لکه ننگی برای خانواده‌های سالم این محل بود. سرانجام، نیروی انتظامی، با تعیین محل‌هایی برای اسکان ساکنان درستکار این محله، آنها را از شر خلافکاران نجات داد.» از آن روز خاک‌سفید، گلشن شد.

کمک‌های پشت جبهه‌ای

خاک‌سفیدی‌ها دوران جنگ تحمیلی فعالیت‌های خوبی داشته و هر زمان نیاز بوده، از کمک مالی و جانی دریغ نکرده‌اند. «هادی راه‌خدا» می‌گوید: «مردم محل با وجودی که دستشان تنگ بود اما هر زمان که نیاز می‌شد، کمک می‌کردند. فقط کافی بود سوار وانت شده و به کوچه‌ها می‌رفتیم. موقع بازگشت به مسجد، وانت از انواع خوراکی پر می‌شد.» همچنین «‌‌عبدالله حیدرزاده» در این‌باره می‌گوید: «هربار که فراخوان داده می‌شد، جوان‌های محل به پایگاه‌های بسیج مراجعه و برای حضوردر جبهه‌ها ثبت‌نام می‌کردند. بیشتر اوقات اعزام‌ها از مسجد اباعبدالله‌الحسین(ع) در فلکه دوم تهرانپارس بود.» راه‌خدا یک موضوعی را به یاد می‌آورد: «مردم اینجا در اتفاق‌های دیگر هم فعال بودند. یادم می‌آید در زلزله رودبار ما چادر زده بودیم و کمک‌های مردمی را جمع می‌کردیم. حتی دانش‌آموزان 20‌ـ 10 تومان پول توجیبی‌شان را برای کمک می‌آوردند به‌طوری که آن زمان مبلغ 4 میلیون تومان کمک مالی و۱۰کامیون وسایل جمع کردیم.»

 رئیس کمیته نامگذاری معابر:
خاک‌سفید با افزایش امکانات گلشن می‌شود

پس از تخریب جزیره، براساس مصوبه شورای اسلامی شهر تهران قرار شد نام محله خاک‌سفید به گلشن تغییر نام دهد. از همان روزهای نخست و به‌ویژه با ساخت مراکز فرهنگی در محل قبلی جزیره، سردر تعدادی از مراکز فرهنگی و ورزشی محل، گلشن نام گرفت اما سال‌ها گذشته و هنوز هم مردم از این محله به نام خاک‌سفید یاد می‌کنند و به نوعی پافشاری بر این نام دارند. دبیر کمیسیون نامگذاری شهرداری منطقه در این‌باره می‌گوید: «پس از تخریب جزیره و آشکار شدن ناهنجاری‌هایی که سال‌ها زیر پوست این محله جریان داشت اهالی محله تصمیم گرفتند با تغییر اسم محله به گلشن لکه بدنامی را از پیشانی محل زندگی‌شان پاک‌کنند تا دیگر نام محله‌شان یادآور جزیره، سیاهی، اعتیاد و... نباشد. از این‌رو نام گلشن را برای محله انتخاب و نامه تقاضای تغییر نام محله‌شان را به شهرداری ارسال کردند و همزمان خودشان هم دست به کار شدند و خودجوش همه تابلوهایی که نام خاک‌سفید روی آن درج شده بود را رنگ زده و به نام گلشن تغییر دادند. حتی چند تابلو با نام گلشن در مکان‌های مختلف نصب کردند.»
«پیمان ضیایی» درباره اقدام شهرداری منطقه درباره تغییر نام محله گلشن می‌گوید: «شهرداری منطقه هم درخواست اهالی برای تغییر نام محله‌ به گلشن را به شورای اسلامی شهرتهران ارسال کرد تا پس از تصویب اجرایی شود اما شورای‌شهر با تغییر نام محله مخالفت کرد. استدلال این بود که این بخش از شرق تهران و تهرانپارس را همه به نام خاک‌سفید می‌شناسند و برای خود هویت دارد و با تغییر نام محله خاک‌سفید به گلشن هویت محله از بین می‌رود. برای همین پیشنهاد دادند به جای تغییر نام محله و پاک کردن صورت مسئله با تقویت زیرساخت‌های فرهنگی، ورزشی و تفریحی این محله نه در نام که در موجودیت واقعی به محله گلشن تبدیل شود.»

منبع: همشهری محله

برچسب ها:
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
نظر شما:
لطفا مقدار عبارت
را در باکس روبرو وارد کنید:
کد خبر: 19946
منطقه چهار
سرویس: محله گردی
زمان مخابره: سه شنبه ۱۴ دی ۱۳۹۵ - ۱۳:۲۷:۱۵
پربیننده ترین ها
پربحث ترین ها
تلگرام
محله
تهران سما

چند رسانه ای

راهنمای محله