داستان عاشقانه سردرها

داستان عاشقانه سردرها

1‌ـ يكي از پيشگامان جهاني ميراث فرهنگي درباره ساختمان‌هاي تاريخي مي‌گويد: «ارزشمندترين ويژگي هنر، هنر زندگي روزانه است كه در ساختمان‌هاي تاريخي تبلور يافته است... داستان عاشقانه يعني توان ارائه برداشت حقيقي از تاريخ و تبديل گذشته به بخشي از زمان حاضر». تهران، زماني شهري زيبا به شمار مي‌آمد و زندگي در آن لذت‌بخش بود. از باغ‌هاي بزرگ و فرح‌بخش گرفته تا جويبارها و محله‌هاي خاطره‌انگيز، همه عواملي بود كه موجب مي‌شد بسياري از مردم زندگي كردن در آن را راحت و دل‌انگيز بدانند. اين مسئله جداي از چشم‌اندازي روشن بود كه به‌عنوان پايتخت ايران پيش رو داشت؛ شهري خوش آب وهوا با گردشگاه‌هاي متنوع. فضاي زندگي به اندازه كافي براي همه وجود داشت و به جز امكانات و محدوديت‌هاي زيرساختي، زندگي در اين شهر آرامش‌بخش بود.
2‌ـ هوس ديدار از يك محله تاريخي در اين پايتخت 200 ساله، چند گردشگر را در هواي دلنشين عصرگاهان به اينجا كشانده؛ جايي كه يادگاري از تهران قديم به شمار مي‌آيد. يكي از آنها با دوربيني حرفه‌اي مشغول عكاسي از يادگارهاي تاريخي محله است. ديگري مبهوت بادگيرهايي است كه بر بام يكي از عمارت‌ها خودنمايي مي‌كند. يكي هم محو تماشاي سردرهاي قديمي چند خانه است. ظرافت‌هايي كه در كتيبه يكي از سردرها به كار رفته، او را به خود مشغول ساخته است. به همراهانش رو كرده، مي‌گويد: «چند سال پيش كه اينجا آمدم، سردرهاي قديمي زيادي وجود داشت اما الان چندتايي بيشتر نمانده...». ابروهايي كه به نشانه تعجب بالا مي‌رود، تنها پاسخي كه گوينده مي‌گيرد. قطار نوين‌سازي شهر، شتابان حركت مي‌كند؛ در اين مسير، چه ديوارهايي كه فرومي‌ريزند و چه برج‌هايي كه با هزار پنجره بالا مي‌روند. نگاهي دقيق كه بيندازي، درختاني را مي‌بيني كه سرفرومي‌آورند و پرندگاني كه براي هميشه از شهر و محله‌هاي قديمي‌اش مي‌كوچند. صداي كارگران ساختماني همه جا به گوش مي‌رسد.‌گويي ولوله‌اي برپا شده است. محله‌اي كه زماني اعيان‌نشين شهر بود و آرامش و وقارش زبانزد همگان، امروز شلوغ و پرهياهو است. در ميانه اين همه شلوغي، باورت نمي‌شود، هر روز كه به محله سر مي‌زني با روز پيش‌اش تفاوت مي‌كند، آن‌چنان كه مي‌پنداري نكند قرار است اينجا و تمام يادگارهايش را بكوبند و از نو بسازند؛ بدون توجه به آنچه از گذشته مانده و تاكنون هويت آن را تشكيل مي‌داده است.
3‌ـ قديمي‌ها در معماري سليقه‌اي بسيار بهتر نسبت به امروزي‌ها داشتند. اينكه چرا و چگونه، خيلي اهميت ندارد، مهم آن است كه امروز وقتي در مقام مقايسه برمي‌آييم، درمي‌يابيم معماري، بيش از آنكه صنعت باشد، هنر بود. ورودي خانه و عمارت تا دورترين نقطه آن، برنامه‌ريزي شده و هنرمندانه كار شده بود تا انسان ايراني در كنار زيستن در خانه، لذت ببرد. سردرهاي خانه‌ها و عمارت‌هاي قديمي اين‌گونه‌اند؛ برايشان ذوق و سليقه خرج شده بود؛ برخلاف امروز كه از ذوق و هنر در سردر خانه‌هاي امروزي، كمتر نشاني مي‌بينيم. تفاوتي هم نمي‌كند كه بالاي شهر باشد يا پايين آن! گاهی هيچ سنخيتي با هنر و ذوق و سليقه ندارند. در معماري قديم، براي ورودي و سردر خانه‌ها از هنرهاي گوناگوني بهره‌مي‌بردند و مصالح جذابي به كار مي‌گرفتند تا نگاه‌ها را به سوي خود بكشانند. سردر خانه‌ها و عمارت‌ها، ويتريني هنري به شمار مي‌آمد. سال‌ها است كه مردم شهر ما ديگر خانه‌هاي بزرگ قديمي را كه يادگار گذشته بود، دوست ندارند، برج‌هايي را مي‌ستايند كه نام‌شان را به آن بالاها ببرد و به گمان‌شان در آسمان‌ها حك كند. هر روز كه به محله‌هاي قديمي سر مي‌زني، با روز پيش‌اش تفاوت دارد،‌گويي تو در ميان آنها غريبه‌اي و ازشان عقب مانده‌اي.
4‌ـ «اصفهان متوسط است، شيراز زيباست، اما تهران خوب است. اين مدحي است كه من بارها در پايتخت جديد ايران شنيده‌ام. موقعي كه از يزد به طرف شمال مسافرت مي‌كردم، در مدت يك هفته اقامت در پايتخت، شهر را به اندازه‌اي زيبا يافتم كه حداقل، تا اندازه‌اي با شيفتگي ايراني‌ها همفكري كنم». اين جمله‌هاي ويليامز جكسن، جهانگرد امريكايي كه در دوره قاجار به ايران آمده، تصويري خيال‌انگيز از پايتخت دويست و سي ساله را پيش چشم‌مان مي‌آورد. خانه‌ها و سردرهايشان، بخشي از اين زيبايي پايتخت بودند. تهران، امروز بسياري پديده‌ها را از دست داده است، اما باز به وجود همان‌ها نياز دارد تا شهري بهتر براي زيستن انسان ايراني باشد؛ مي‌توان سردرهاي قديمي برجاي‌مانده را دريافت و از آنها الگويي براي امروز برون آورد.

مهدی یساولی / پژوهشگر تاریخ تهران

برچسب ها:
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
نظر شما:
لطفا مقدار عبارت
را در باکس روبرو وارد کنید:
کد خبر: 14178
منطقه دوازده
سرویس: دولت محله
زمان مخابره: چهارشنبه ۱۰ شهریور ۱۳۹۵ - ۱۲:۲۹:۰۰
تلگرام
تهران سما
همشهری آنلاین
سامسونگ
راهنما
بانک ملت
جاباما
الو پیک
بچه های آسمان

چند رسانه ای

راهنمای محله