خيابان ري؛ ميراث ارزشمند و پرچالش

خيابان ري؛ ميراث ارزشمند و پرچالش

يكم: خيابان ري يكي از خيابان‌هاي قديمي و تاريخي تهران است. به‌طوري كه در اوراق تاريخي آمده شاه طهماسب به دنبال علاقه به جدش، حضرت حمزه در شهرري، پايتخت خود را در تهران بنا نهاده است. دروازه شاه عبدالعظيم(ع) نقطه پاياني خيابان ري است و سابق بر اين در ميدان شوش كنوني قرار داشته است. دروازه شاه‌عبدالعظيم(ع) هم مانند ديگر دروازه‌ها يك شاهراه كليدي بوده كه به شاه‌عبدالعظيم(ع) ختم مي‌شده است. ميدان شوش كنوني و محل سابق دروازه، نقطه ختم خيابان ري محسوب مي‌شود. اين خيابان كما في‌السابق، ري خوانده مي‌شود و با وجود اينكه برخي از آثار كالبدي آن همچنان بر جاي مانده است ولي وجود مشاغل ناسازگار در تضاد با چهره قديمي آن است.
ميدان شوش محل دروازه شاه‌عبدالعظيم(ع) و ميدان قيام دروازه شاه ناميده مي‌شده است. با رديابي همين نقش‌هاي تاريخي مي‌توان به كليدي بودن نقش اين خيابان در حيات اجتماعي آن پي برد. كما اينكه مسير نخستين ترامواي تهران نيز از اين خيابان مي‌گذشته. ماشين دودي را جعفر شهيدي در كتاب «طهران قديم» اين‌گونه شرح مي‌دهد: قطاري با لوكوموتيو بخاري، در انحصار يك شركت بلژيكي كه تهران را با 7 تا 14 واگن به شهرري وصل مي‌نمود و چون از دودكش آن دود غليظي بيرون مي‌آمد به آن ماشين دودي مي‌گفتند. نقطه آغاز اين خط نزديك خيابان دروازه خراسان (ميدان قيام و پارك كوثر فعلي) و نقطه پاياني جلوي در شاه عبدالعظيم(ع) در شهرري بود. مردم به ايستگاه‌هاي ماشين دودي «گار» مي‌گفتند كه واژه فرانسوي براي ايستگاه است.»
وجود اين خيابان بر سر راه يكي از مهم‌ترين نقاط مقدس تهران باعث شده كه بافت تجاري آن و به تبع بافت مسكوني پيرامون آن به سرعت رشد كند. آثار به جا مانده از كالبد اين خيابان به خوبي گواه بر اين موضوع است.
آنچه امروز با نام خيابان ري به جا مانده است نشان‌دهنده ناسازگاري اين خيابان نسبت به هويت و ارزشمندي آن است. بررسي تاريخي اين خيابان نشان مي‌دهد كه بسياري از مشكلات آن معلول اتفاقات خواسته و ناخواسته‌اي است كه اين خيابان در طول زمان به خود ديده است.
دوم: منطقه 12 تهران كه امروزه به‌عنوان قلب اقتصادي و فرهنگي و تاريخي تهران مي‌تپد با مشكلات مهمي در زمينه كالبدي و اجتماعي مواجه است. مديريت شهري در سال‌هاي اخير به‌طور جدي در صدد رفع مشكلات اين منطقه است و مي‌كوشد آن را با عنوان بافت تاريخي تهران نگهداري و احياء كند.
محله كوثر، در جنوب‌شرق منطقه 12 به دليل همجواري با محله هرندي و ميدان شوش به آسيب‌هاي اجتماعي زيادي مبتلا شده است. خيابان‌هايي مانند ري، خراسان، شوش و... همه و همه با قدمتي چندين ساله در اذهان ساكنان، يادآور گذشته‌اي پررونق و باشكوه بوده‌اند.
خيابان ري در گذشته با اينكه نقشي سررراهي داشته است ولي امروزه در درون مرزهاي منطقه 12 و به عبارتي بافت تاريخي تهران قرار گرفته. و يكي از مهم‌ترين نقاط ثقل هويتي آن استقرار ايستگاه ماشين دودي در كنار خيابان ري است.
وجود بناي ارزشمند نخستين ايستگاه ماشين دودي در محله كوثر كه سال‌هاست به آسيب‌هاي اجتماعي و امنيتي عديده‌اي مبتلا شده، باعث شده است كمتر مورد توجه مديريت شهري قرار بگيرد. هرچند اكنون اين مكان مورد استفاده سازمان فرهنگي و هنري شهرداري است و با عنوان «خانه فرهنگ كوثر» مشغول به فعاليت است. اين مركز فرهنگي و با توجه به رونق فعاليت‌ها و ميزان بالاي مخاطبان تلاش مي‌كند قدمي براي از بين بردن ولنگاري فرهنگي بردارد اما معضلات اجتماعي و هجمه مهاجران به بوستان كوثر و محله‌هاي اطراف دست و پاي فعالان فرهنگي را بسته است.
سوم: رفته رفته اين معضلات تبديل به سرنوشت غالبِ محله و خيابان‌هاي اطراف شدند. سرنوشتي كه به دنبال اين تغييرات براي محله كوثر و پارك كوثر رقم خورده است باعث شده وضع آن به مشكلاتي فراتر از فضاي مخصوص به اين خيابان گره بخورد.
كمرنگ شدن حيات اجتماعي خيابان به دنبال هجوم معتادان به بوستان‌هاي اين محله باعث شد كه حيات اجتماعي خيابان هرچه بيشتر به خطر بيفتد و تعداد بيشتري از خانواده‌هاي قديمي از اين محله كوچ داده شوند. اين موضوع علاوه بر محدوده پيراموني خيابان ري يكي از مهم‌ترين تهديداتي بود كه در منطقه 12 تهران رخ داد و هم اكنون به‌عنوان يكي از بغرنج‌ترين مسائل مطروحه در برنامه‌هاي چشم‌انداز آتي اين منطقه سعي در چاره‌انديشي در اين زمینه مي‌شود.

پژوهشگر و کارشناس فرهنگی

برچسب ها:
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
نظر شما:
لطفا مقدار عبارت
را در باکس روبرو وارد کنید:
کد خبر: 13593
منطقه دوازده
سرویس: دولت محله
زمان مخابره: چهارشنبه ۲۰ مرداد ۱۳۹۵ - ۱۱:۵۱:۲۱
تلگرام
محله
تهران سما

چند رسانه ای

راهنمای محله